Thứ Sáu, 24 tháng 1, 2014

Các trường bán trú tại tỉnh miền núi Điện Biên là tâm điểm của chính sách giáo dục tiểu học cho trẻ em dân tộc thiểu số mà UNICEF hỗ trợ.

Một khởi đầu đúng đắn tại Việt Nam 

Xi, một bé gái 10 tuổi người dân tộc Mông tại Việt Nam mong muốn lớn lên sẽ trở thành một nữ cảnh sát. Xi nói: “Em muốn bảo vệ người dân tộc, có thể phát hiện những người buôn bán ma túy và ngăn chặn họ”. Sự tự tin và trách nhiệm xã hội của một cô bé khiến chúng tôi phải giật mình, đặc biệt khi chúng tôi biết được rằng em sống ở một nơi khó khăn và hẻo lánh nhất Việt Nam, nơi mà điều quan tâm nhất của mọi người là kiếm sống qua ngày. Suy nghĩ sâu sắc của em cũng chính là một thành quả đáng khích lệ mà chương trình hợp tác giữa UNICEF và Chính phủ Việt Nam mang lại, chương trình nhằm hỗ trợ trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật và những nhóm trẻ em thiệt thòi khác.

Gia đình Xi sống trong một căn nhà gỗ nhỏ lợp mái tôn và nền đất trên một triền núi xa xôi của tỉnh Điện Biên, mảnh đất Tây Bắc của đất nước. Bản của Xi nằm cách xa ngôi trường gần nhất vài chục cây số và đường đi thì dốc và gập ghềnh. Vì nhà xa trường, lại được sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính sách giáo , cha mẹ Xi cho phép con gái ở lại trường bán trú các ngày trong tuần. Nội trú ở trường giúp em không còn phải đi cả quãng đường dài tới trường mỗi ngày. Nhiều khi chính vì đường xá xa xôi vất vả quá mà nhiều em đã bỏ học. Các em nhỏ chưa thể đi xa được thì được gửi vào các lớp mẫu giáo ở ngay chính tại bản.

Học sinh trường bán trú tại Điện Biên đưa bài học về sức khỏe và vệ sinh về nhà.

Trường của Xi nằm cách Thành phố Điện Biên Phủ nửa ngày đi xe, băng qua những thung lung trồng lúa, nơi ta vẫn thấy cảnh “con trâu đi trước cái cày đi sau”. Hai bên đường dẫn lên những ngọn đồi phía Bắc là những ngôi nhà sàn của người Thái, khuất sau làn khói bốc lên từ những đám vỏ cây ngô đang âm ỉ cháy. Phụ nữ tách những hạt ngô vàng và trải ra phơi nắng. Con đường uốn lượn quanh các mảnh ruộng trên sườn đồi, giống như một tấm chăn khổng lồ đắp ngang sườn núi.

Rút ngắn khoảng cách trong giáo dục

Chương trình hợp tác Quốc gia giữa UNICEF và Chính phủ Việt Nam giai đoạn 2012-2016 đặt trọng tâm đặc biệt vào giải quyết bất bình đẳng trong giáo dục tại Việt Nam. UNICEF đã hỗ trợ ngành giáo dục về chuyên môn, tài chính và chính sách và lợi ích của các trường bán trú mang lại một yếu tố quan trọng của chiến lược này.

Các số liệu xác nhận nhu cầu cần có các biện pháp hỗ trợ trẻ em dân tộc Mông tại Điện Biên, một trong tám tỉnh dự án của UNICEF tại Việt Nam. Người Mông, chủ yếu sinh sống trên địa bàn khó tiếp cận, cơ sở vật chất nghèo nàn, là một trong những dân tộc đông dân nhất trong số 21 dân tộc thiểu số của Điện Biên. Trên cả nước, chỉ có khoảng 60% trẻ em dân tộc thiểu số học hết tiểu học, trong khi 86% trẻ em dân tộc Kinh tốt nghiệp tiểu học. Tỉ lệ tử vong trẻ sơ sinh tại Điện Biên là 37 trẻ/1000 trẻ sinh sống và là một trong những tỉnh cao nhất trong cả nước. Nhiều trẻ em bị thấp còi do ăn uống thiếu chất vì bữa cơm chủ yếu chỉ có cơm độn ngô và rau.

Trẻ em độ tuổi mẫu giáo và tiểu học thường dễ bị tiêu chảy và viêm phổi, vì chỉ có 30% dân số tỉnh Điện Biên được sử dụng nước sạch. Khu vực này cũng có rất ít nhà tiêu hợp vệ sinh. Tỉ lệ nhiễm HIV ở Điện Biên cao hơn tỉ lệ trung bình của cả nước. Những trẻ em bị nhiễm HIV, bị mồ côi hoặc bị xao nhãng do bệnh tật thì không được chăm sóc đầy đủ do thiếu một mạng lưới các dịch vụ xã hội hiệu quả. Ngoài ra, ở đây ngươi dân cũng có nguy cơ bị sốt rét.

Trường Tiểu học Phì Nhừ nơi Xi đang theo học là một trong 400 trường bán trú đã được Chính phủ phê duyệt trên khắp Việt Nam tính đến thời điểm năm 2013, và sẽ có thêm nhiều trường nữa trong tương lai. Được dựng lên ở các bản làng xa xôi hẻo lánh, các ngôi trường đã và đang trực tiếp hoặc gián tiếp giải quyết những thách thức về y tế, vệ sinh và đi học không đều ở học sinh dân tộc thiểu số.

Xi và các bạn nội trú khác (trường Phì Nhừ có 139 học sinh nội trú trong tổng số 426 học sinh), được ăn uống đủ chất mỗi ngày, và được dạy những thói quen vệ sinh cá nhân tốt cho sức khỏe và các thông tin về phòng chống HIV/AIDS. Các em còn mang cả những bài học từ trường về nhà. Việc đi học đầy đủ trong tuần cũng đảm bảo rằng các em hoàn thành giáo dục tiểu học, bởi nếu không các em có thể tìm các lý do bỏ học.

Trẻ em Trường Tiểu học Phì Nhừ biểu diễn văn nghệ khi có đoàn UNICEF đến thăm.
Đội thiếu niên tiền phong

Khi ông Mikko Aaltonen, công tác tại UNICEF Phần Lan và bà Phan Tố Mai, nhân viên của UNICEF Việt Nam đến thăm trường thì học kỳ I mới bắt đầu. Trẻ được tập trung bên ngoài các lớp học trường Phì Nhừ, mặc đồng phục đội viên tham gia một buổi lễ chào cờ.

Học sinh thực hiện một số nghi thức tập thể rồi trở về lớp học bài. Khi chúng tôi định lặng lẽ vào lớp để học sinh không phát hiện ra, các em đã đồng thanh chào rất to: “Chúng em chào thầy ạ!”

Hiệu trưởng Lê Văn Ngoan quản lý một đội ngũ giáo viên, nhân viên bao gồm chủ yếu là giáo viên người Kinh, được tuyển dụng từ dưới xuôi lên. Tại cộng đồng, trẻ em chỉ sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình, nhưng nếu các em muốn vươn xa hơn nữa ra khỏi cộng đồng của mình thì các em cần thành thạo tiếng Việt.

Các em dẫn chúng tôi đến thăm vườn rau các em tự trồng, những luống rau được vun xới, tưới nước và cách xa nhà vệ sinh vừa đủ. Trường có nhà vệ sinh riêng cho nam và nữ, một khái niệm hầu như không được biết đến đối với bà con thôn bản.

Ở nhà ăn, trẻ em giúp dọn bàn và xếp thành hai hàng ngay ngắn, con trai một hàng, con gái một hàng. Rõ ràng là các em đang đói. Vẻ mặt ngạc nhiên, những đôi mắt to tròn và ngoan ngoãn khi chào những người khách ngoại quốc nay đã không còn, thay vào đó các em dành hết sự tập trung vào đồ ăn trong nửa tiếng tiếp theo: các em ăn ngon lành những bát cơm đầy rau và cá, nhìn rất ngon miệng mà không từ nào diễn tả được. So với những gì các em được ăn ở nhà, bữa trưa này tựa như một bữa tiệc thịnh soạn.

Sau giờ ăn trưa, các em đi rửa bát, đánh răng và về phòng ký túc để ngủ trưa trong hai tiếng. 68 bé trai túm tụm vào một phòng ký túc, kéo chăn dọc một tấm phản gỗ. Tuy hơi chật chội, nhưng hơi ấm từ cơ thể lại sưởi ấm cho các em.

Đem những bài học về nhà

Mai nói: “Trẻ học được những điều như đánh răng và đem những kỹ năng đó về nhà. “Về vấn đề vệ sinh, bố mẹ thực sự chịu sự ảnh hưởng của các con.” Dua, 10 tuổi, nói khi đưa khách về thăm nhà ngày hôm sau.

“Bố em phải nghe em khi em bảo bố không nên uống rượu và hút thuốc quá nhiều.” “Em còn chỉ cho các anh và chị cách đánh răng và rửa tay sạch sẽ nữa.’

Mẹ của Dua đang sàng ngô, và một lứa chó con đang cai sữa bò lổm ngổm quanh chó mẹ ở bậu cửa. Cha của Dua, ông Lau nói: Tôi rất vui vì Dua được đi học nội trú trong tuần và ông chỉ vào những tấm giấy khen của con gái treo trên bức tường trống trơn. “Nhưng mà tôi cũng lo là nhà không có đủ tiền để cho con tiếp tục đi học nội trú nếu nó lên đến cấp hai.”

Và, bạn cùng lớp với Dua cũng sống ở một bản cạnh đó. Bố của Và cũng có cùng một nỗi lo: “Tôi muốn cho cả ba đứa con trai tiếp tục đi học lâu nhất có thể. Tôi rất vui vì con mình đã biết đọc biết viết.” Ông còn nói thêm rằng ông chưa bao giờ được đi học.

Quay trở lại trường, ông Mikko Aaltonen chia sẻ cảm tưởng của mình về chương trình giáo dục đang được thực hiện ở Điện Biên. “UNICEF phối hợp chặt chẽ với các đối tác tại địa phương, và có thể thấy rõ là UNICEF có mối quan hệ tốt đẹp với các ngành giáo dục ở địa phương.” Ông cũng cho biết, có sự tin tưởng lẫn nhau giữa UNICEF trong vai trò hỗ trợ, cố vấn và theo dõi thực hiện và các cán bộ quản lý giáo dục - những người thực hiện các chính sách. “Tôi rất vui vì chúng tôi có thể hỗ trợ những giáo viên tâm huyết và tận tụy để họ làm việc ngày một tốt hơn”.

“Lợi ích của việc hỗ trợ chính sách không phải lúc nào cũng dễ dàng nhận thấy, nhưng ở đây, tôi đã nhìn thấy điều này trong các công việc thực tế. Tôi không trông chờ được thấy thấy sách và tài liệu của UNICEF ở khắp mọi nơi, đó không phải là vấn đề chính. Điều quan trọng là chúng ta tác động được tới các chính sách. Và thật là vui khi biết được rằng các em và cha mẹ các em trân trọng những gì đang diễn ra, và cuối cùng, tất cả đều vì lợi ích của trẻ em.




Tác giả: Tim Bird
Ảnh: ©UNICEF/Viet Nam/2013/Tim Bird

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét